Lào Cai: Khi những người đàn ông bước ra khỏi quan niệm cũ

Thôn Khe Cá, xã Lương Thịnh - nơi 95 trong số 100 hộ dân là người Dao. Có những quan niệm về vị thế, vai trò của người phụ nữ từng ăn sâu, bám rễ trong đời sống ở đây đang dần thay đổi. Chị Triệu Thị T - một trong những người phụ nữ Dao ở Khe Cá có lẽ là người cảm nhận được rõ nét nhất sự đổi thay này. Trong căn nhà nhỏ của chị hôm nay, không còn những khuya tối mệt mỏi chầu chực dọn dẹp mâm bát cho chồng sau bữa nhậu lai rai, không còn những tiếng đổ vỡ trong men say của người chồng và bớt đi rất nhiều những cộc cằn ám ảnh. "Những ngày ấy giờ nghĩ lại vẫn còn ám ảnh" - chị T. nhẹ nhàng chia sẻ, ánh mắt vẫn còn phảng phất nỗi buồn cũ. Bao nhiêu năm tháng, chị đã coi việc cam chịu như một sự tất yếu của người phụ nữ. Những trận nhậu kéo dài đến tận khuya của chồng, chị chỉ biết ngồi đợi trong im lặng, theo đúng như lời chồng yêu cầu, như thể đó là nghĩa vụ không thể chối từ. Bởi bất cứ sự phản kháng nào từ chị, có thể là sẽ khởi nguồn cho cơn thịnh nộ của bạo hành từ người đàn ông trong gia đình.

Nhưng rồi, từ những lần tiếp cận kiên trì của chị Dương Thị Diệp - tổ trưởng Tổ truyền thông cộng đồng thôn Khe Cá, một luồng gió thay đổi đã bắt đầu thổi vào ngôi nhà ấy. Chị Diệp kể, ban đầu, việc đến gặp người chồng của chị T. giống như đi vào một bức tường thành kiên cố. Bị nói lại, thậm chí bị đuổi về, nhưng chị vẫn quay lại. Không phải một, hai lần mà hàng chục lần hay vài chục lần, chính chị Diệp cũng không thể nhớ nổi. "Tôi nói với anh ấy, theo cách chia sẻ, từng chút một, để anh ấy tự nhìn lại chính mình. Tôi hỏi anh ấy: Nếu anh là chị T, anh có chịu được việc ngồi đợi đến hai, ba giờ sáng để dọn mâm rượu không? Nếu con gái của anh sau này lấy chồng cũng bị đối xử như vậy, anh có đau lòng không?” - chị Diệp nhớ lại câu chuyện tiếp cận, tác động tới chồng của chị T. Những câu hỏi ấy, đơn giản nhưng sắc bén, đã bắt đầu làm “nứt” những vết đầu tiên trên “bức tường” quan niệm cứng nhắc. Song song đó, chị Diệp cũng kiên trì động viên chị T rằng: "Chị không phải cam chịu. Chị có quyền nghỉ ngơi đúng giờ. Chị có quyền nói không".

Quá trình ấy không diễn ra trong một sớm một chiều. Từ việc anh chồng giảm bớt những buổi nhậu khuya, đến việc tự giác không còn bắt vợ phải chờ đợi dọn dẹp, rồi dần dần, là sự tôn trọng vợ hơn, bớt những sự cộc cằn, hành vi bạo lực. Sự thay đổi ấy có lẽ đến từ sự thức tỉnh nội tâm, khi một người đàn ông nhìn thấy được sự bất công mà chính mình đã gây ra cho người phụ nữ của đời mình.

Hội nghị đối thoại chính sách về phòng chống tảo hôn tại xã Cát Thịnh

Ở thôn Tà Chơ, xã Phình Hồ, nơi toàn bộ là người Mông sinh sống, cũng có một sự thay đổi khác đang âm thầm diễn ra. Trưởng thôn Sùng A Súa chia sẻ với sự phấn khởi: "Trước đây, quan niệm của bà con ở đây là sinh nhiều con để có lao động làm nương rẫy. Đàn ông luôn muốn có con trai nối dõi. Nhưng giờ đây, nhiều gia đình khi sinh đủ hai con là đã thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Hơn nữa, việc lựa chọn không sinh thêm con lại là do nhiều người đàn ông quyết định". Đó là một bước tiến vượt bậc trong tư duy. Trong một cộng đồng nơi sinh con nhiều từng được xem là niềm tự hào, việc tự nguyện hạn chế sinh đẻ thể hiện sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức về chất lượng cuộc sống. Trưởng thôn Súa chia sẻ thêm: “Nghe cán bộ nói rằng càng khó khăn thì càng không nên đẻ nhiều. Cuộc sống ở đây cũng còn nhiều vất vả, vậy nên việc hạn chế sinh đẻ thực sự là cần thiết. Nhiều người nghe cán bộ nói cũng đã hiểu ra và làm theo như bây giờ”.

Ngoài ra, xã Cát Thịnh là địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Buổi đối thoại chính sách về chủ đề phòng chống tảo hôn do UBND, Ủy ban MTTQ và Hội LHPN xã Cát Thịnh phối hợp tổ chức vừa qua, ngoài đông đảo chị em phụ nữ tham gia, còn có cả nam giới. Nhiều những băn khoăn, thắc mắc của chị em liên quan đến tảo hôn đã được giải đáp rõ ràng tại cuộc đối thoại. Cán cán bộ ngành chức năng đã chia sẻ rất nhiều thông tin liên quan đến các hệ lụy của tảo hôn, các quy định của pháp luật về tảo hôn.

Lắng nghe sâu sắc những điều cán bộ nói, ông Dương Trung Lợi, người Dao thôn Đá Gân, xã Cát Thịnh đã hiểu ra được nhiều điều. Ông nói với giọng đầy suy ngẫm: “Từ nhiều đời nay, đồng bào mình nhiều người cứ lấy vợ lấy chồng, sinh con đẻ cái sớm, thành ra đó là chuyện được coi như bình thường. Bây giờ nghe cán bộ nói mới hiểu ra hóa ra việc lấy vợ lấy chồng sớm nó có hiều hệ lụy xấu đến vậy”. “Người già chúng tôi sẽ về khuyên bảo con cháu tuân thủ quy định của Nhà nước trong hôn nhân để vừa làm đúng pháp luật vừa tốt cho sức khỏe, cuộc sống của chính mình”, ông Lợi khẳng định.

Những câu chuyện ở Khe Cá, Tà Chơ, Cát Thịnh chỉ là một phần trong bức tranh toàn cảnh về sự thay đổi đang diễn ra trên địa bàn triển khai Dự án 8 "Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em". Những đổi thay đến từ sự tuyên truyền rộng khắp, thường xuyên và bền bỉ.

Thành viên Tổ truyền thông cộng đồng tại nhiều địa phương tuyên truyền tới tận hộ dân

Con số thống kê trong năm 2025 cho thấy, Hội LHPN các xã, phường địa bàn Dự án 8 đã có 651 chiến dịch, hoạt động truyền thông thu hút gần 98.000 người, trong đó có hơn 35.000 nam giới tham gia; phối hợp tổ chức 156 cuộc đối thoại chính sách đã mở ra không gian để không chỉ phụ nữ mà cả nam giới lắng nghe, chia sẻ và tự nhìn lại chính mình; thành lập 821 Tổ truyền thông cộng đồng với những thành viên đầy trách nhiệm.

Chị Hà Thị Diệp ở thôn Khe Cá phấn khởi cho biết: "Bạo lực gia đình giảm hẳn. Cánh đàn ông đã biết chia sẻ việc nhà với vợ, biết coi trọng phụ nữ trong gia đình hơn. Phụ nữ tự tin hơn, dám mặc đẹp, dám nói lên tiếng nói của mình. 85% gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa - đó là minh chứng rõ ràng nhất cho những thay đổi tiến bộ".

Sự thay đổi của nam giới trong bình đẳng giới không chỉ là việc họ chia sẻ công việc nhà, không bạo hành vợ con. Sâu xa hơn, đó là sự chuyển biến trong cách họ nhìn nhận về giá trị của người phụ nữ, về trách nhiệm của người đàn ông, về một xã hội nơi mỗi người đều được tôn trọng với đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình.