Vĩnh Long: Nâng cao chất lượng phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật
Đây không chỉ là phương thức phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực thuộc về Nhân dân, mà còn là kênh thông tin thực tiễn khách quan giúp các cơ quan nhà nước hoạch định, ban hành chính sách, pháp luật sát thực tế, có tính khả thi và bền vững cao.
Đối với Hội LHPN các cấp, PBXH đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) vừa là quyền, vừa là trách nhiệm chính trị - xã hội. Trong những năm qua, các cấp Hội chủ động, linh hoạt áp dụng nhiều hình thức PBXH phù hợp với từng loại hình dự thảo VBQPPL, tập trung phản biện vào các nhóm dự thảo văn bản có tác động trực tiếp đến phụ nữ, trẻ em và sự phát triển địa phương. Cụ thể, Hội đã chủ trì tổ chức 9 hội nghị phản biện xã hội với 9 dự thảo văn bản QPPL; tham gia đóng góp 277 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do UBMTTQ các cấp và các ngành tổ chức như: Luật thực hiện Dân chủ ở cơ sở, Luật Đất đai (sửa đổi); Luật Phòng, chống bạo lực gia đình (sửa đổi), Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật phòng, chống mua bán người (sửa đổi); các nội dung trước kỳ họp HĐND nhiệm kỳ 2021 - 2026 và những chính sách liên quan đến phụ nữ và trẻ em... Thông qua hoạt động phản biện xã hội, các ý kiến, kiến nghị của Hội LHPN đã góp phần phản ánh thực tiễn cơ sở, cung cấp thêm căn cứ để cơ quan chủ trì hoàn thiện dự thảo VBQPPL.
Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như: hoạt động phản biện còn phụ thuộc vào cơ quan soạn thảo; cán bộ Hội nhất là cấp cơ sở chưa nắm rõ hình thức phản biện xã hội, còn nhầm lẫn giữa phản biện xã hội và góp ý dự thảo văn bản; hầu hết Hội phụ nữ cấp cơ sở chưa chủ động đứng ra tổ chức hội nghị phản biện riêng, chủ yếu tham gia hoạt động do Ủy ban MTTQ cùng cấp chủ trì; một số nội dung phản biện cán bộ Hội không có kiến thức chuyên ngành, phần lớn là tranh thủ các chuyên gia, tổ tư vấn…; cán bộ Hội chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân tích chính sách, pháp luật, đánh giá tác động giới, kỹ năng xây dựng báo cáo phản biện và kỹ năng sử dụng số liệu, bằng chứng thực tiễn; việc theo dõi kết quả tiếp thu, giải trình ý kiến phản biện của cơ quan soạn thảo văn bản còn hạn chế.
Để hoạt động phản biện xã hội đối với dự thảo VBQPPL của Hội thực hiện hiệu quả, trong thời gian tới, các cấp Hội LHPN trong tỉnh tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp như sau:
- Một là, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành về vị trí, vai trò của PBXH. Xem phản biện của Hội LHPN là công cụ đắc lực giúp nâng cao chất lượng VBQPPL, tránh tình trạng "luật treo" hoặc chính sách thiếu tính khả thi. Tiếp tục quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn các cấp Hội nâg cao chất lượng phản biện xã hội; hàng năm lựa chọn những vấn đề, chính sách quan trọng có tác động trực tiếp đến phụ nữ và trẻ em để tổ chức phản biện chuyên sâu. Đưa kết quả thực hiện PBXH và tỷ lệ tiếp thu/giải trình ý kiến phản biện vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của cả cơ quan chủ trì soạn thảo và các cấp Hội.
- Hai là, đổi mới phương thức chủ động tiếp cận và lựa chọn nội dung phản biện. Hội LHPN các cấp chủ động tham gia ngay từ khâu lập đề nghị ban hành văn bản, không chờ đến khi cơ quan soạn thảo gửi dự thảo hoàn chỉnh mới tham gia mà chủ động nắm bắt Chương trình xây dựng VBQPPL hàng năm của HĐND và UBND cùng cấp để đăng ký danh mục văn bản cần PBXH từ sớm. Tập trung vào các lĩnh vực trọng tâm, cốt lõi, ưu tiên phản biện các dự thảo VBQPPL ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ, trẻ em và bình đẳng giới, các chính sách an sinh xã hội, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương; chính sách đền ơn đáp nghĩa, bảo hiểm y tế, bảo vệ môi trường, phát triển nông thôn mới và chuyển đổi số…
- Ba là, chuyển đổi số trong lấy ý kiến hội viên: Xây dựng chuyên mục “Phụ nữ Vĩnh Long tham gia góp ý chính sách” trên Cổng thông tin điện tử Hội LHPN tỉnh và các nhóm ứng dụng số (Zalo, Facebook) để nhanh chóng thu thập ý kiến thực tế từ đông đảo hội viên, phụ nữ cơ sở. Xây dựng và phát triển mạng lưới Chuyên gia, Tư vấn chính sách - Pháp luật của Hội, thành lập “Hội đồng tư vấn phản biện xã hội về Giới và pháp luật” trực thuộc Hội LHPN tỉnh Vĩnh Long gồm các chuyên gia pháp lý, nguyên lãnh đạo các sở ngành, đại diện Hội Luật gia, Đoàn Luật sư tỉnh, giảng viên các trường đại học tại ĐBSCL và cán bộ Hội giàu kinh nghiệm. Tăng cường phối hợp giữa Hội LHPN với các cơ quan chủ trì xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm Hội được cung cấp thông tin, tài liệu đầy đủ, kịp thời và được tham gia thực chất trong quá trình xây dựng chính sách.
- Bốn là, đào tạo, bồi dưỡng toàn diện năng lực cho đội ngũ cán bộ Hội các cấp, tập huấn chuyên sâu kỹ năng phân tích chính sách, kỹ năng phát hiện vấn đề bất cập trong dự thảo VBQPPL, phương pháp đánh giá tác động giới, kỹ năng soạn thảo văn bản phản biện và đối thoại chính sách. Nghiên cứu xây dựng “Sổ tay Hướng dẫn phản biện xã hội đối với VBQPPL” dành riêng cho cán bộ Hội LHPN tỉnh Vĩnh Long với các ví dụ thực tiễn sinh động.
- Năm là, đa dạng hóa hình thức lấy ý kiến và tăng cường tham vấn từ thực tiễn cơ sở. Phát huy vai trò của hội viên và phụ nữ cơ sở, đổi mới hình thức tham vấn ý kiến qua các buổi sinh hoạt chi/tổ hội, diễn đàn "Lắng nghe ý kiến phụ nữ", các hội nghị tọa đàm chuyên đề. Lắng nghe tâm tư, nguyện vọng thực tế của từng nhóm phụ nữ đặc thù (phụ nữ nông thôn, công nhân, phụ nữ dân tộc, tôn giáo, doanh nhân nữ...) để ý kiến phản biện có cơ sở thực tiễn vững chắc.
- Sáu là, tăng cường phối hợp liên ngành và theo dõi sát việc tiếp thu giải trình sau phản biện. Phối hợp chặt chẽ với Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Vĩnh Long và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc phân công, tránh chồng chéo nội dung phản biện. Chủ động liên hệ với Sở Tư pháp, Văn phòng HĐND tỉnh, Văn phòng UBND tỉnh và các cơ quan chủ trì soạn thảo để nắm rõ quy trình, tiến độ và hồ sơ dự thảo văn bản. Chủ động theo dõi, đôn đốc các cơ quan soạn thảo phản hồi, tiếp thu hoặc giải trình rõ lý do không tiếp thu các kiến nghị phản biện của Hội. Định kỳ báo cáo Tỉnh ủy và Thường trực HĐND tỉnh về kết quả công tác PBXH đối với các VBQPPL trên địa bàn, kịp thời phản ánh các trường hợp cơ quan soạn thảo né tránh hoặc chậm phản hồi kiến nghị.
Đồng thời, Hội LHPN tỉnh đề xuất Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Vĩnh Long và các đơn vị liên quan quan tâm bố trí mục chi ngân sách riêng cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để Hội LHPN phát huy tốt vai trò đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của phụ nữ và trẻ em, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của địa phương.
Nâng cao chất lượng phản biện xã hội của các cấp Hội đối với dự thảo VBQPPL không chỉ là nhiệm vụ tự thân của tổ chức Hội mà còn là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật tại địa phương. Công tác phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là một trong những phương thức quan trọng để Hội thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ và trẻ em; đồng thời góp phần xây dựng chính sách sát thực tiễn, khả thi và phù hợp hơn với nhu cầu của người dân.
