Lâm Đồng: Nỗ lực tuyên truyền thay đổi “nếp nghĩ, cách làm” cho phụ nữ dân tộc thiểu số trong phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết trên địa bàn xã Phúc Thọ Lâm Hà

Phúc Thọ Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng là xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, chủ yếu là đồng bào dân tộc K’Ho, Cill, Mạ và một bộ phận người Tày, Nùng, Dao cư trú xen kẽ... từ nhiều tỉnh di cư đến chiếm 42,2% dân số toàn xã. Đời sống bà con còn gặp nhiều khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp: cà phê, dâu tằm, cây ăn quả, chăn nuôi nhỏ lẻ; thu nhập của một bộ phận hộ dân tộc thiểu số còn thấp; một số hủ tục lạc hậu vẫn còn, đặc biệt là tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

“Chìa khóa” thay đổi nhận thức

Công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống luôn được Hội LHPN xã Phúc Thọ Lâm Hà xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết, đặc biệt tại các thôn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Với vai trò là tổ chức chính trị xã hội, đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của phụ nữ và trẻ em, trong những năm qua, Hội đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phù hợp, sáng tạo nhằm từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm, nâng cao nhận thức, kỹ năng của hội viên, phụ nữ và cộng đồng. Tuy nhiên, trình độ nhận thức của một bộ phận hội viên, phụ nữ và gia đình còn hạn chế, chịu ảnh hưởng trực tiếp của phong tục tập quán truyền thống, dẫn đến tình trạng tảo hôn vẫn xảy ra, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên người dân tộc thiểu số. Thông tin tiếp cận còn hạn chế, khiến phụ nữ, nhất là phụ nữ nghèo, phụ nữ trẻ chưa hiểu rõ hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Một buổi tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình cho cán bộ, hội viên, phụ nữ xã Phúc Thọ-Lâm Hà.

Với 2.142 hội viên, sinh hoạt tại 22 chi hội, Hội LHPN xã đã cụ thể hóa nội dung, đổi mới cách làm, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, chuyển từ truyền thống sang xây dựng các mô hình vận động trực tiếp; tạo sự lan toả từ chính những phụ nữ và gia đình dân tộc thiểu số tại địa phương. Thay vì tuyên truyền đơn lẻ, khô cứng, cán bộ Hội đã lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn vào các hoạt động của phong trào thi đua “Xây dựng người phụ nữ Lâm Đồng thời đại mới” và cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”, “5 có, 3 sạch”. Phối hợp với Chi hội Luật gia tuyên truyền, vận động Nhân dân, hội viên, phụ nữ tích cực tham gia thực hiện Luật hôn nhân & gia đình, Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”; phối hợp với Đoàn Thanh niên, Trạm Y tế xã, các Trường Trung học cơ sở Lê Văn Tám, Trường Trung học cơ sở Tân Thanh, Trường Trung học cơ sở Phúc Thọ tổ chức tuyên truyền về các kỹ năng sống, sức khỏe sinh sản vị thành niên - thanh niên, giúp các em nhận thức rõ quyền được học tập, quyền được bảo vệ trước kết hôn sớm; phối hợp với Ban nhân dân thôn các thôn trên địa bàn đưa nội dung phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vào quy ước thôn, lấy các ví dụ cụ thể đối với các cháu sinh ra thấp còi do nạn tảo hôn gây ra để tuyên truyền lồng ghép trong các buổi họp thôn, ngày hội Đại đoàn kết ở cộng đồng dân cư. Tổ chức hội nghị đối thoại chính sách với cấp ủy, chính quyền địa phương về các nội dung liên quan đến hôn nhân gia đình, phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, phòng chống mang thai sớm, phòng chống bạo lực gia đình… 

Phát huy vai trò già làng, người uy tín, chức sắc tôn giáo, cán bộ, tuyên truyền viên là người bản địa tham gia tuyên truyền trực tiếp, phân tích rõ các tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đối với giống nòi trong các cuộc họp thôn, lồng ghép tuyên truyền bằng tiếng dân tộc giúp bà con dễ hiểu, dễ nhớ. Tăng cường tuyên truyền trực quan bằng các buổi nói chuyện chuyên đề với thanh thiếu niên, trợ giúp pháp lý, phát tờ rơi, sử dụng mạng xã hội (zalo, facebook), tổ chức hội thi rung chuông vàng, sân khấu hóa, xây dựng mô hình “Phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết, phòng tránh mang thai sớm” (thôn Bằng Sơn), “Phòng, chống bạo lực gia đình - phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết”, “Phòng chống bạo lực gia đình và phòng chống xâm hại trẻ em” (thôn Tân Bình)…

Hiệu quả bước đầu, lan tỏa những giá trị bền vững

Trong giai đoạn triển khai thực hiện Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em”, Hội LHPN xã Phúc Thọ Lâm Hà đã tham mưu phối hợp với Ủy ban nhân dân xã lồng ghép các hoạt động của Dự án 8 vào chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; chủ động, sáng tạo và bám sát điều kiện thực tiễn địa bàn để tổ chức các hoạt động thiết thực nhằm tuyên truyền, vận động, hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số thay đổi nếp nghĩ, cách làm; góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số như: thành lập và duy trì thường xuyên câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi” tại trường THCS Lê Văn Tám; xây dựng 5 mô hình “Địa chỉ tin cậy cộng đồng”, 5 “Tổ truyền thông cộng đồng” tại các thôn Phi Tô, Kon Pang, Tân Bình, Bằng Sơn, Tân Hợp. Hàng năm phối hợp với các đoàn thể chính trị, trạm y tế xã tổ chức các sự kiện, chiến dịch truyền thông về bình đẳng giới, phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; chăm sóc sức khỏe sinh sản; sức khỏe tiền hôn nhân… Duy trì hiệu quả 22 nhóm Zalo chi hội, trang Fanpage của Hội giúp cập nhật nhanh các thông tin về công tác phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết, hậu quả của tảo hôn hôn nhân cận huyết.

Đối thoại chính sách về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết, bạo lực gia đình.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tế, chị Đặng Thuý Vân, chi hội trưởng chi hội phụ nữ thôn Tân Bình cho biết: Do hội viên, phụ nữ thường đi làm xa, chị tranh thủ mọi thời điểm để lồng ghép tuyên truyền, từ họp thôn, họp chi hội, tổ phụ nữ đến những lúc đi nương rẫy. Các nhóm Zalo, Facebook cũng được sử dụng hiệu quả để chia sẻ tài liệu, video truyền thông về tác hại, hệ lụy của nạn tảo hôn đến những câu chuyện “người thật - việc thật”, gương điển hình phụ nữ dân tộc thiểu số trong phát triển kinh tế, nuôi dạy con tốt, mạnh dạn xóa bỏ hủ tục để tạo cảm hứng tích cực, giúp cộng đồng thay đổi cách nhìn và niềm tin vào sự đổi mới.

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, Hội còn xem việc hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số là giải pháp căn cơ nhằm giảm nguy cơ tảo hôn, thay đổi nếp nghĩ, cách làm, tiết kiệm trong chi tiêu để vươn lên thoát nghèo bền vững được triển khai từ năm 2021 tại 5 thôn với 5 tổ tiết kiệm cho vay: phụ nữ cùng nhau đóng góp tiết kiệm để tạo quỹ xoay vòng hỗ trợ đầu tư nuôi vịt đẻ, nuôi bò, nuôi heo đẻ, trồng cà phê, trồng dâu nuôi tằm…; Tổ đổi công, tổ giúp công, mô hình "5 giúp 1", "10 giúp 1": giúp hội viên vượt khó, chia sẻ lao động chăm sóc nông sản. Phối hợp tổ chức các lớp dạy nghề, tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật từ trồng trọt, chăn nuôi đến sửa máy nông cụ; xây dựng mô hình "nuôi heo đất", “Chắp cánh ước mơ cho trẻ đến trường”, “Thu gom ve chai” biến rác thải thành tiền tạo quỹ để hỗ trợ sinh kế cho hội viên phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn; giao lưu văn hóa văn nghệ - thể dục thể thao giúp chị em có thêm sân chơi bổ ích lành mạnh, chia sẻ kinh nghiệm sống hiệu quả.

Nhờ cách làm kiên trì, linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương, tình trạng tảo hôn trên địa bàn xã Phúc Thọ Lâm Hà đã giảm trên 11% so với giai đoạn 2016 - 2021 và không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Theo chị Phạm Thị Cẩm Dung, Chủ tịch Hội LHPN xã Phúc Thọ Lâm Hà cho biết: phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và người dân. Thời gian tới, Hội tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng; phối hợp với các trường học tổ chức lớp kỹ năng sống thông qua các hoạt động sinh hoạt câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi”; xây dựng mô hình sinh kế, tổ hợp tác chăn nuôi, dệt thổ cẩm, trồng dâu nuôi tằm của phụ nữ dân tộc thiểu số; phát huy tiềm năng thế mạnh của địa phương góp phần xây dựng xã hội văn minh, giàu đẹp.

Những chuyển biến tích cực tại xã Phúc Thọ-Lâm Hà cho thấy, khi phụ nữ được tiếp cận thông tin, được trao quyền và hỗ trợ đúng cách sẽ trở thành lực lượng quan trọng trong xóa bỏ những phong tục không còn phù hợp, từ đó, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nói chung, phụ nữ nói riêng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.