Vai trò của gia đình trong quản lý, giáo dục, phòng ngừa trẻ em phạm tội và mắc tệ nạn xã hội

Trên cơ sở nghiên cứu về điều kiện, hoàn cảnh dẫn trẻ em vào con đường phạm tội và mắc TNXH cho thấy môi trường sống trong gia đình có tác động sâu sắc tới quá trình phát triển nhân cách của trẻ em. Vai trò của gia đình trong việc quản lý, giáo dục trẻ em, đặc biệt là vai trò của cha mẹ là cực kỳ quan trọng. Quản lý và giáo dục gia đình là một quá trình liên tục và lâu dài, từ khi đứa trẻ sinh ra và lớn lên. Gia đình nào tạo dựng được môi trường giáo dục tốt, có nề nếp kỷ cương thì mặc dù điều kiện kinh tế chưa sung túc vẫn có được cuộc sống hạnh phúc. Ngược lại, môi trường giáo dục trong gia đình không tốt sẽ là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tội phạm và TNXH.

Công tác giáo dục được thể hiện cụ thể như việc lựa chọn phương pháp giáo dục đúng, tăng cường trách nhiệm trong quản lý và giáo dục con cái; không nuông chiều, thoả mãn, đáp ứng đầy đủ những yêu cầu vật chất của con khi các yêu cầu này là không chính đáng, không phù hợp với lứa tuổi hoặc điều kiện kinh tế của gia đình. Sự nuông chiều thái quá, Không bắt làm, coi nhẹ hoặc bỏ qua nghĩa vụ của các em, từ đó tạo cho các em thói quen, tâm lý đòi hỏi hưởng thụ, ích kỷ, sống ỷ lại, đòi hỏi vào cha mẹ hoặc người lớn mà không biết tới nghĩa vụ của mình đối với mọi người.

Việc kiểm tra các hoạt động hằng ngày của các em để kịp thời uốn nắn, sửa chữa các lệch lạc, không để các em trược vào con đường tiêu cực là việc làm cần thiết. Thực tiễn cho thấy, nhiều gia đình thiếu trách nhiệm trong việc giáo dục, quản lý con cái -cho rằng con còn đi học ở trường, nhưng thực tế đã bỏ học hàng tháng và có hành vi phạm tội mà gia đình không hề hay biết. Con số 54,2% các em sử dụng ma tuý mà gia đình không hay biết, chỉ khi bị công an bắt quả tang hoặc hàng xóm, bạn bè mách bảo thì mới biết con mình đã bị nghiện.

Theo điều tra của Bộ Công an, chỉ có 29,6% các gia đình có ý thức trách nhiệm trong việc quản lý giáo dục con em, còn đến 70,4% là chưa có ý thức trong quản lý giáo dục con em mình. Có những em đi chơi cả đêm mà gia đình không biết tối hôm đó các em ở đâu; có em bỏ học hàng tháng mà gia đình không hay biết. có đến 83,3% các em đang ở độ tuổi đi học đã bỏ học mà bố mẹ không quan tâm tạo điều kiện cho các em học nghề, tìm việc làm, để các em có quá nhiều nhiều thời gian rỗi dễ sinh ra “nhàn cư vi bất thiện”.

Nói chung, sự thiếu quan tâm đến con cái thường rơi vào các gia đình bố mẹ đi làm ăn, công tác xa, không có điều kiện ở gần nhà để chăm sóc con hàng ngày; bố mẹ ốm đau bệnh tật; bố mẹ do mải làm ăn kinh tế, không quan tâm đến việc học hành, sinh hoạt của con cái.

Các bậc cha mẹ cần được nâng cao tri thức về phòng chống tội phạm, TNXH, đó là hiểu được tội phạm và TNXH là gì; nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến việc gây ra tội phạm và mắc các TNXH; cách nhận biết người phạm tội, vi phạm pháp luật, mắc nghiện ma tuý; tội phạm và TNXH gây ra tác hại gì cho bản thân, gia đình, xã hội; có thể cai nghiện ma tuý được không; cai nghiện bằng cách nào. Thực tế, không phải gia đình nào cũng hiểu được kiến thức này. Vì vậy, khi biết con mình phạm tội, mắc các TNXH, nghiện ma tuý, bố mẹ chỉ biết nhốt con trong nhà hoặc mắng chửi mà chưa có sự giải thích, bảo ban về tác hại để các em hiểu và tránh xa.

Một trong những đặc điểm then chốt của việc giáo dục trẻ, giúp trẻ phòng chống tội phạm, TNXH thành công là phải hiểu thế giới nội tâm vô cùng phong phú, đa dạng, nhạy cảm, hiếu động, thích tìm tòi, ưa cái mới… của các em. Làm cha mẹ, ông bà ở thời hiện đại cũng cần phải hiểu biết phương pháp giáo dục mới, hiện đại kết hợp với những kinh nghiệm quý báu trong kho tàng giáo dục của dân tộc, tổ tiên… Làm được việc này là đã góp phần không nhỏ vào việc phòng chống tội phạm, TNXH cho con em trong gia đình mình.

Gia đinh thực sự là tổ ấm cho các em lớn khôn và trưởng thành, không phạm tội và mắc TNXH: Một sô gia đình do bố mẹ chết, chỉ còn bố hoặc chỉ còn mẹ, bố mẹ li dị, sống trong cảnh dì ghẻ, bố dượng hoặc sống với ông bà, anh chị em ruột, sống một mình, sống lang thang... Những em rơi vào hoàn cảnh này thường bất ổn về tâm lý như : tự ti, măc cảm; thiếu tình cảm, thiếu sự giáo dục, thiếu điều kiện học tập, vui chơi.Đặc biệt, những sai trái của các em không được phát hiện và uốn nắn kịp thời, nghĩ gì làm vậy, không có phương hướng hành động đúng đắn, dễ bị ảnh hưởng, lôi kéo của những hành động tiêu cực, phạm tội và TNXH.

Đảm bảo được đời sống kinh tế gia đình để trẻ em có được những điều kiện sống tối thiểu như: ăn ở, mặc, sinh hoạt, học hành: Sự chênh lệch giữa giàu nghèo trong xã hội đã ảnh hưởng đến cách cư xử của người chưa thành niên trong các gia đình nghèo, cộng với sự thiếu điều kiện sống tối thiểu đã đẩy các em vào con đường phạm tội và mắc TNXH.

Như vây, sự chăm sóc chu đáo của gia đình đối với việc giáo dục con cái, việc tạo dựng môi trường gia đình trong sạch để thanh thiếu niên phát triển đầy đủ về nhân cách là trách nhiệm trước hết của các bậc cha mẹ. Có được những điều kiện này, trẻ em sẽ có môi trường sống đảm bảo, không vi phạm pháp luật và mắc các TNXH.