Đảm bảo nguyên tắc bình đẳng giới trong đề xuất đối tượng điều chỉnh tuổi nghỉ hưu
“1. Người lao động bảo đảm điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội được hưởng lương hưu khi nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi. 2. Người lao động bị suy giảm khả năng lao động; làm các công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo thuộc danh mục do Chính phủ quy định có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn so với quy định tại khoản 1 Điều này. 3. Người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, người lao động làm công tác quản lý và một số trường hợp đặc biệt khác có thể nghỉ hưu ở tuổi cao hơn nhưng không quá 05 năm so với quy định tại khoản 1 Điều này. 4. Chính phủ quy định chi tiết khoản 2 và khoản 3 Điều này.”
Ý kiến tại tọa đàm cho thấy, hiện nay hầu hết các nước trên thế giới và khu vực đều quy định tuổinghỉ hưu của nữ ngang bằng với nam và người lao động có quyền được lựa chọn tuổi nghỉ hưu phù hợp với Luật định. Ở một số nước trong đó có Việt Nam quy định độ tuổi nghỉ hưu giữa nam và nữ có độ chênh lệch (cụ thể, Việt Nam quy định nam nghỉ hưu ở tuổi 60, nữ nghỉ hưu ở tuổi 55 khi đủ điều kiện về đóng bảo hiểm xã hội - Khoản 1 Điều 187 Bộ luật Lao động). Thảo luận về quy định này, nhiều đại biểu cho rằng, chính sách ưu tiên đối với nữ là thể hiện tính ưu việt của Đảng và Nhà nước ta trong thời kỳ chiến tranh và trước đổi mới và nó không còn phù hợp với điều kiện hiện nay. Bà Trần Thị Hằng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê phát biểu: Trước đổi mới, chính sách ưu tiên đối với phụ nữ là phù hợp vì khi đó, phụ nữ ít tham gia vào công việc xã hội, công tác quản lý. Nhưng sau đổi mới, điều kiện đất nước đã có nhiều thay đổi, phụ nữ ngày nay đã được chia sẻ về công việc nội trợ, gia đình, tham gia nhiều hơn vào công tác xã hội, sản xuất ra của cải, vật chất, tham gia quản lý; Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện, có chính sách đào tạo lao động nữ. Hơn nữa, nữ giới có nhiều đặc điểm nổi trội so với nam giới như: tính kiên nhẫn, thận trọng, chắc chắn, thích nghi tốt, tuổi thọ của nữ giới lại cao hơn… Với những điều kiện đó, việc nữ lao động nghỉ hưu sớm sẽ làm lãng phí rất lớn nguồn nhân lực đãđược đào tạo trong khi gánh nặng bảo hiểm xã hội sẽ nhiều hơn khi nữ nghỉ hưu sớm, tuổi thọ cao.
Điều 187 (Bộ luật lao động sửa đổi năm 2012) về tuổi nghỉ hưu:
Tọa đàm tại Hà Nội 
Khoản 2, 3 Điều 187 Bộ luật Lao động cũng quy định, tuổi nghỉ hưu có thể thấp hơn so với quy định tại Khoản 1 điều này đối với những nhóm đối tượng lao động trong điều kiện lao động đặc biệt theo danh mục của Chính phủ; hoặc cao hơn (không quá 5 tuổi) đối với đối tượng lao động chuyên môn cao, quản lý, đặc thù. Thảo luận về quy định này, đa số đại biểu đều nhất trí: nhóm đối tượng đề xuất điều chỉnh tuổi nghỉ hưu là các cán bộ, công chức, viên chức nữ có học hàm, học vị từ thạc sĩ trở lên; phó vụ trưởng, phó sở, ban, ngành và tương đương trở lên; đối tượng điều chỉnh được thực hiện ở cấp TW và cấp tỉnh. Các đối tượng khác sẽ tiếp tục được đề xuất theo lộ trình hợp lý để đảm bảo tính khả thi. Đa số ý kiến thống nhất cao: việc đề xuất đối tượng điều chỉnh tuổi nghỉ hưu chỉ nên đề xuất với nữ lao động để đảm bảo mục tiêu bình đẳng giới (nếu đề xuất điều chỉnh cả cho nam sẽ làm cho khoảng cách giới xa hơn). Đại biểu đến từ Đại học Luật TP Hồ Chí Minh đề nghị: Khoản 3 Bộ luật cần làm rõ các khái niệm liên quan. Về việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu đối với người lao động có trình độ chuyên môn cao cần xác định cụ thể, trước hết người lao động phảicó học vấn kèm với chuyên môn; chuyên môn từ cử nhân trở lên nên cụ thể theo từng lĩnh vực, ngành nghề, nơi làm việc, trong trường Đại học phải là tiến sĩ; đơn vị hành chính sự nghiệp khác với doanh nghiệp (trong doanh nghiệp những người có sáng kiến không nhất thiết phải có trình độ đại học, có thể chỉ cao đẳng cũng là có chuyên môn cao). Đối với người làm công tác quản lý cần phải xác định rõ nhóm này theo các khối ngành… Đại biểu này cũng cho rằng Quy định tại Khoản 2, 3 sử dụng từ “có thể” có nghĩa là sẽ linh hoạt tùy đối tượng muốn làm tiếp hoặc không làm tiếp sau tuổi 55 dựa trên điều kiện sức khỏe và vị trí công việc hiện tại.
Đại biểu Phó trưởng Ban Dân vận tỉnh Phú Yên đưa ra ý kiến: quy định bằng tuổi là bình đẳng, nhưng đối với nhóm lao động chuyên môn cao trong một số ngành nghề lại khác nhau, ví dụ ngành y thời gian học rất dài, nếu về hưu sớm sẽ không có cơ hội được đóng góp nhiều cho xã hội.
Phó Tổng cục trưởng cục Văn hóa- Thể thao du lịch Hoàng Thị Điệp cho rằng, cần phải đưa ra được lập luận thuyết phục về những lợi ích khi kéo dài tuổi nghỉ hưu cho lao động nữ, cần tuyên truyền cho nam giới hiểu hơn để ủng hộ việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cho nữ. Đồng quan điểm này, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục mầm non Ngô Thị Hợp đề nghị trong tờ trình kiến nghị của Hội LHPN, ban soạn thảo cần có những con số cụ thể minh chứng chặt chẽ cho những lập luận đưa ra đồng thời có những đánh giá về các tác động trên nhiều lĩnh vực khi thực hiện điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cho các nhóm đối tượng nữ.
Trong mối liên hệ với thế hệ trẻ, đa số ý kiến thấy việc điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu cho nữ sẽ mang lại những tác động tích cực như: có nhiều kinh nghiệm truyền cho thế hệ trẻ; làm gương cho thế hệ trẻ noi theo; thế hệ trẻ có định hướng lâu dài cho bản thân… Một số đại biểu cũng lưu ý, đề nghị kéo dài tuổi nghỉ hưu đối với một số nhóm lao động chuyên môn cao, nữ quản lý và nhóm đặc thù thì cũng cần đề nghị tuổi nghỉ hưu sớm đối với nhóm lao động nặng, độc hại, lao động trong các môi trường đặc biệt…
Các ý kiến đều cho rằng điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cho lao động nữ có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đảm bảo thực hiện tốt pháp luật về bình bình đẳng giới, góp phần thực hiện thành công mục tiêu Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2010- 2020. Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với nguyện vọng của phụ nữ về quyền được cống hiến khả năng, trí tuệ của mình cho sự nghiệp phát triển đất nước; phấn đấu tham gia quản lý ở những vị trí cao hơn, nâng cao quyền năng, vị thế của phụ nữ trong xã hội; có điều kiện cải thiện, xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững dựa trên vị thế bình đẳng giữa vợ và chồng. Đây cũng là cơ sở để điều chỉnh, thay đổi các chính sách về lương, công tác thi đua- khen thưởng, chính sách đào tạo, bổ nhiệm cán bộ nữ.
Điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cho nữ cũng là điều kiện để nâng cao tỉ lệ nữ cán bộ lãnh đạo, quản lý, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết 11 của Bộ Chính trị về “Công tác Phụ nữ thời kỳ CNH- HĐH đất nước”; huy động tốt nhất lực lượng nữ tríthức ở Việt Nam, phát huy được trí tuệ, kinh nghiệm của nữ trí thức, tránh lãng phí chất xám và lãng phí về kinh phí, thời gian đào tạo, bồi dưỡng nhân lực của Đảng và Nhà nước, tránh sự hụt hẫng nguồn nhân lực nữ; bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo cơ hội cho phụ nữ có điều kiện, động lực tự nâng cao trình độ. Mặt khác, điểu chỉnh tuổi nghỉ hưu cho lao động nữ cũng là yếu tố quan trọng góp phần làm ra nhiều của cải cho xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội và hội nhập quốc tế, đảm bảo an sinh xã hội (giảm áp lực lương hưu, tăng thu, đảm bảo tính bền vững cho quỹ BHXH)
Phát biểu tại toạ đàm, Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thanh Hòa cảm ơn ý kiến đóng góp của các đại biểu. Trên cơ sở các ý kiến này, Hội LHPN Việt Nam sẽ trình Chính phủ những kiến nghị đề xuất về đối tượng điều chỉnh tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động sửa đổi đảm bảo nguyên tắc bình đẳng giới đã được quy định trong Hiến pháp, Luật Bình đẳng giới và Nghị quyết 11 của Bộ Chính trị về “Công tác Phụ nữ thời kỳ CNH- HĐH đất nước”.
