Quảng Nam: Xà cạp làm nên vẻ đẹp nữ tính của phụ nữ Bh’noong

Nghề dệt chủ yếu do phụ nữ Bh’noong đảm nhiệm. Ngày trước, trong gia đình, những bé gái Bh’noong ngay từ độ khoảng 7 - 10 tuổi đã được mẹ, bà dạy nghề dệt vải. Khi 15 tuổi trở lên, con gái đã thành thạo các công đoạn dệt. Song, từ những tấm thổ cẩm bình thường để trở thành áo, khố, váy đến những tấm đồ đôi dài, rộng 2-3m, dày, đẹp là cả quá trình đòi hỏi sự nhẫn nại, chịu khó, tỉ mỉ, khéo léo của người phụ nữ.

Theo truyền thống, trong sinh hoạt hằng ngày, vào các dịp lễ hội truyền thống, phụ nữ Bh’noong, con gái thường mặc loại váy ống tương đối rộng và chiếc áo ngắn tay sát nách. Nhằm chống chọi lại những cơn mưa rừng dai dẳng và bảo vệ đôi chân khỏi bị côn trùng tấn công mỗi khi lên rẫy hay vào rừng hái nấm, bẻ măng, phụ nữ Bh’noong đã nghĩ ra cách dệt tấm vải thổ cẩm dùng quấn lại để bảo vệ đôi chân và gọi đó là xà cạp. Chiếc xà cạp được dệt từ một mảnh tấm thổ cẩm bằng sợi bông màu trắng hoặc màu xanh chàm đan liền nhau, có chiều rộng khoảng 23 - 25cm và dài khoảng 45 - 50cm.

Phụ nữ dân tộc Bh’noong đang quấn xà cạp

Khi người phụ nữ Bh’noong quấn xà cạp thì dùng một đầu ép vào cổ chân rồi quấn quanh ống chân liên tiếp 3 vòng tại vị trí cũ để giữ mối cho chặt, sau đó quấn hơi chéo dần lên phía gần đầu gối, mép vải sau đè lên mép vải trước một ít. Đến khi hết vải, thì dùng một dây vải nhỏ buộc lại để giữ chặt không để xà cạp bị tuột ra, mép vải được gấp mép và khâu lại để làm cho sợi khỏi bị xổ ra. Ở phía dưới của cổ chân, nơi tiếp giáp với xà cạp, dọc theo chiều dài của mảnh tấm thổ cẩm là những sợi màu tím, xanh, vàng làm cho cổ chân phụ nữ trở nên gọn gàng, kín đáo. Trong các lễ hội truyền thống, đôi khi nhằm tạo biểu tượng thẩm mỹ, người phụ nữ Bh’noong còn đeo nhiều vòng cườm đa sắc màu để tạo vẻ đẹp hài hòa có sức hấp dẫn cho chiếc xà cạp. Mỗi khi Tết đến xuân về, các cô gái Bh’noong chưa chồng không quên trưng diện chiếc xà cạp để làm tăng thêm vẻ đẹp của bộ trang phục truyền thống đặc trưng của dân tộc mình.

Theo quan niệm người Bh’noong, chiếc xà cạp biểu thị tình yêu của những chàng trai cô gái Bh’noong; đồng thời thể hiện đức tính chịu thương chịu khó, khéo léo, giỏi giang của người con gái Bh’noong, đem đến sự ấm áp, sung túc cho mái ấm gia đình. Chiếc xà cạp là lễ vật được chính tay người con gái dệt nên và trao cho gia đình chàng trai mà họ chọn lựa nên duyên. Để chuẩn bị cho ngày về nhà chồng, người con gái Bh’noong có khi mất cả tháng miệt mài bên khung dệt để làm nên tấm xà cạp làm của hồi môn. Khi nhìn vào chiếc xà cạp có thể đánh giá và đoán biết được sự khéo léo, tinh tế, đức tính của người con gái.