Vẫn còn nhiều thiệt thòi và bất bình đẳng giới

Ngại đổi sổ đỏ vì thủ tục còn nhiều phiền hà

Tại các buổi tiếp xúc với người dân xã Tu Lý và xã Hào Lý, huyện Đà Bắc, nhóm chuyên gia về đất đai và giới thuộc Liên minh đất đai (LANDA) đã được đa số người dân cho biết, sổ đỏ của gia đình họ được cấp trước 2004 chỉ ghi tên chủ hộ là chồng, những trường hợp cấp mới từ 2004 trở đi thì có cả tên chồng và vợ.

Với người phụ nữ ở huyện vùng cao này, quy định phải có cả tên vợ trong sổ đỏ về đất ở, đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp, những loại tài sản có giá trị nhất của gia đình vẫn còn khá xa lạ. Chị Nguyễn Thị Đàn ở bản Riêng, xã Tu Lý chia sẻ, nhà chị có hơn 1.000m2 đất ở và vườn tạp nhưng sổ đỏ chỉ đứng tên chồng. Chị Đàn không hề biết gì về quy định nếu đất là tài sản chung của cả vợ và chồng thì sổ đỏ phải ghi cả tên vợ và tên chồng.

Theo ông Xa Hữu Bình, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tu Lý, chủ trương cấp lại sổ đỏ có cả hai tên vợ và chồng được thực hiện từ năm 2007 nhưng chủ yếu là những trường hợp cấp mới còn những sổ đã cấp trước đó thì người dân vẫn chưa đi đổi. Nguyên nhân của tình trạng này là do trong quá trình cấp đổi lại, người dân gặp nhiều phiền phức trong thủ tục hành chính và kinh phí cấp lại sổ cũng trên dưới 1 triệu đồng/sổ nên họ không mặn mà lắm.

Vẫn còn bất bình đẳng với phụ nữ về quyền tiếp cận đất đai

Ông Nguyễn Quốc Bình, chuyên viên Phòng TNMT huyện Đà Bắc đã trao đổi về việc cấp mới và cấp đổi sổ đỏ cho người dân trên địa bàn. Theo đó, từ năm 2004, thực hiện chủ trương cấp đổi sổ đỏ, trong đó có ghi cả tên vợ, huyện đã cấp đổi lại được gần 1.000 sổ (chủ yếu là đất rừng), còn 8.000 sổ vẫn đứng tên 1 người, chủ yếu là người chồng. Theo quy định, sau 35 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, phòng TNMT phải thẩm định và đề nghị cấp đổi, cấp mới cho người dân nhưng do địa bàn huyện rộng, điều kiện đi lại khó khăn, việc đo đạc vẫn tiến hành thủ công bằng thước dây nên nhiều trường hợp bị chậm. Hơn nữa, kinh phí huyện chỉ hỗ trợ được 10%, số còn lại người dân phải tự lo kinh phí đo đạc, giấy in mất khoảng 900.000 đồng/sổ nên họ không muốn làm. Đặc biệt, trong số 19 xã, thị trấn của huyện thì chỉ có 3 đơn vị là cán bộ địa chính đáp ứng tốt các yêu cầu về chuyên môn còn lại năng lực cán bộ cũng còn nhiều hạn chế, vì thế việc tuyên truyền, hướng dẫn người dân làm các thủ tục cấp đổi lại sổ, ghi đủ họ, tên vợ và họ, tên chồng còn gặp rất nhiều khó khăn.

Bà Trần Thị Minh Châu, Giám đốc Viện tư vấn Phát triển kinh tế- xã hội nông thôn và miền núi (CISDOMA), Trưởng nhóm khảo sát về quyền tiếp cận đất đai của phụ nữ cho rằng, so sánh với năm 2008, khi CISDOMA tiến hành khảo sát ở Đà Bắc cùng với tổ chức Actionaid Việt Nam thì hiện tại, tỷ lệ sổ đỏ ghi tên cả chồng và vợ đã được cải thiện (đối với các trường hợp là đất rừng) nhưng vẫn còn có quá nhiều trường hợp (đối với đất ở) vẫn chưa được đổi theo đúng quy định của pháp luật. Quy định của pháp luật về người vợ có quyền đứng tên trong sổ đỏ đã được thực thi, tuy nhiên quyền này chưa được triển khai thực hiện triệt để, vì vậy nhiều phụ nữ vẫn chưa được hưởng quyền chính đáng của mình. Mặt khác, dù có đủ điều kiện pháp lý nhưng vẫn tồn tại những rào cản khiến họ chưa được hưởng trọn vẹn quyền chính đáng của mình. Lý giải điều này, bà Châu cho rằng, do còn tồn tại những bất cập về mặt pháp luật và chính sách liên quan, cụ thể là quy định tại khoản 4, Điều 98 Luật Đất đai năm 2013: Trường hợp quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất là tài sản chung của vợ chồng mà Giấy chứng nhận đã cấp chỉ ghi họ, tên của vợ hoặc chồng thì được cấp đổi sang Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất để ghi cả họ, tên vợ và họ, tên chồng nếu có yêu cầu. Việc luật hóa cụm từ “nếu có yêu cầu” dường như đã tạo ra hạn chế sự quyết tâm của các cấp chính quyền và phụ nữ - người vợ trong việc cấp đổi sổ đỏ đứng tên cả chồng và vợ; cộng với mức lệ phí cấp đổi còn cao, chưa thống nhất và thủ tục ở các địa phương kéo dài cũng là một điều trở ngại. Ngoài ra ý thức gia trưởng trong một bộ phận nam giới cũng chưa thực sự tích cực cùng vợ đi đổi sổ 1 tên thành 2 tên theo luật định.

Cũng theo bà Châu, về mặt kinh tế xã hội, việc phụ nữ - người vợ không có tên trong sổ đỏ làm cho chủ trương về bình đẳng về giới, lồng ghép các vấn đề giới vào các chính sách, chương trình và dự án phát triển trong chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói, giảm nghèo bền vững không được thực hiện triệt để. Không có tên trong sổ đỏ cũng làm giảm vai trò của phụ nữ bên cạnh nam giới trong huy động nguồn lực đất đai và con người cho phát triển kinh tế - xã hội. Khi người chồng (chủ hộ) đứng tên một mình trong sổ đỏ thì khi người chồng muốn chuyển nhượng quyền sử dụng, người vợ sẽ khó tham gia quyết định. Đặc biệt, khi ly hôn, người vợ cũng sẽ gặp nhiều rắc rối, thiệt thòi trong phân chia tài sản; khi người chồng chẳng may qua đời, việc làm ăn kinh doanh thất bát thì người vợ cũng không thuận lợi trong việc bảo vệ tài sản là đất đai cho mình và con cái.