Xây dựng Mạng lưới “Đại sứ Chuyển đổi số”: Tạo lực lượng nòng cốt giúp phụ nữ làm chủ không gian số

Các ý kiến không chỉ chia sẻ bức tranh toàn cảnh về năng lực số của phụ nữ Việt Nam mà còn đề xuất nhiều giải pháp đột phá, thực tế nhằm xây dựng một lực lượng nòng cốt, giúp hội viên phụ nữ tự tin bước vào kỷ nguyên số.

Công tác chuyển đổi số của phụ nữ Hải Phòng qua kinh nghiệm thực tiễn

Thông qua kinh nghiệm thực tiễn, Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Hải Phòng Phạm Thị Thuý Hải đã chia sẻ công cuộc chuyển đổi số tại địa phương. Tính đến nay, 100% cán bộ Hội chuyên trách của thành phố đã ứng dụng thành thạo các nền tảng số để phục vụ công tác điều hành, trao đổi công việc hàng ngày. Không dừng lại ở đó, 100% cán bộ Hội chuyên trách cấp xã đã hăng hái tham gia Tổ Công nghệ số cộng đồng, trực tiếp “cầm tay chỉ việc” giúp người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán điện tử. Thông qua các lớp tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết kế sản phẩm truyền thông số, phong trào đã thu hút trên 12.000 lượt cán bộ, hội viên và phụ nữ tham gia, khẳng định sức bật mạnh mẽ của phụ nữ đất Cảng.

Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Hải Phòng Phạm Thị Thuý Hải chia sẻ ý kiến

Dù đạt được những thành tựu đầy tự hào, vẫn còn nhiều khó khăn khi một bộ phận phụ nữ lớn tuổi, phụ nữ nông thôn và nhóm yếu thế vẫn e ngại công nghệ, thiếu thốn trang thiết bị và luôn thường trực nỗi lo lừa đảo trực tuyến. Thực tế cũng cho thấy, dù đội ngũ cán bộ Hội cơ sở rất tâm huyết nhưng trình độ ứng dụng công nghệ lại chưa đồng đều, khiến việc hỗ trợ hội viên mang tính cá nhân nhỏ lẻ, thiếu đi một lực lượng nòng cốt duy trì thường xuyên. Điều này đặt ra yêu cầu bức thiết phải nhanh chóng xây dựng Mạng lưới "Đại sứ Chuyển đổi số" ngay từ gốc rễ.

Để Mạng lưới thực sự phát huy hiệu quả trong đời sống, bà Phạm Thị Thúy Hải đề xuất tiêu chí lựa chọn các Đại sứ không chỉ dừng ở kỹ năng số, mà phải ưu tiên những người có khả năng truyền cảm hứng, đổi mới sáng tạo và sẵn sàng học hỏi AI. Lực lượng này nên được tuyển chọn từ các cán bộ Hội cơ sở, chi hội trưởng, phụ nữ trẻ, nữ doanh nhân và thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng. Đồng thời, TW Hội cần khẩn trương xây dựng kho học liệu số thống nhất bao gồm video hướng dẫn, infographic, bài giảng điện tử và những thông tin cảnh báo lừa đảo để các Đại sứ có công cụ đồng bộ khi triển khai xuống cơ sở.

Đề xuất mô hình Train-the-Trainer (đào tạo giảng viên nguồn)

Đồng tình với quan điểm cần bám sát thực tiễn, nhưng tiếp cận vấn đề dưới góc độ khoa học và dữ liệu thực chứng, tham luận của ThS. Phan Cao Quang Anh, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam đã công bố kết quả khảo sát quy mô lớn trên 57.575 hội viên, phụ nữ tại 29 tỉnh, thành phố. Khảo sát chỉ ra rằng năng lực số của phụ nữ Việt Nam nhìn chung đạt mức khá, với điểm trung bình 6 miền năng lực dao động từ 2,99 đến 3,35 trên thang điểm 5. 

ThS. Phan Cao Quang Anh, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam

Điểm đáng chú ý là năng lực "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo" và "Giải quyết vấn đề số" của chị em đạt mức khá cao (lần lượt 3,34 và 3,35 điểm), trong khi "Sáng tạo nội dung số" lại là điểm yếu nhất với chỉ 2,99 điểm. Nhu cầu bồi dưỡng về AI và an toàn số cũng ghi nhận lượt đề xuất cao kỷ lục.

Từ cơ sở dữ liệu nền tảng này, ông định vị rõ ba vai trò trọng tâm của một Đại sứ Chuyển đổi số. Nhiệm vụ đầu tiên là phổ cập kỹ năng số nền tảng, trực tiếp hướng dẫn chị em sử dụng thiết bị, ứng dụng cơ bản một cách tận tình nhất. Thứ hai là làm cầu nối, khéo léo chuyển hóa các tài liệu đào tạo khô khan cho phù hợp với đặc thù của từng nhóm hội viên. Và nhiệm vụ thứ ba là lan tỏa tinh thần đổi mới, hướng dẫn chị em biết cách dùng các công cụ AI hiện đại, đồng thời nâng cao ý thức an toàn số ngay tại cộng đồng.

Để bộ máy vận hành trơn tru và tạo sức lan tỏa, ông đề xuất triển khai Mạng lưới "Đại sứ Chuyển đổi số" theo mô hình Train-the-Trainer (đào tạo giảng viên nguồn). Theo đó, TW Hội sẽ định hướng khung năng lực; cấp xã/phường đào tạo đại sứ nguồn và các chi hội sẽ là nơi trực tiếp hướng dẫn kỹ năng theo phương châm "cầm tay chỉ việc". Các Đại sứ không chỉ phổ cập kỹ năng nền tảng mà còn đóng vai trò kết nối học liệu với nhu cầu thực tiễn của từng nhóm phụ nữ (kinh doanh nhỏ, cán bộ Hội), giúp việc học tập số trở thành phong trào thường xuyên tại cộng đồng.

Lấy an toàn không gian mạng làm thước đo hiệu quả

Thượng tá Phan Thanh Huyền, Chủ tịch Phụ nữ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng cộng nghệ cao, Bộ Công an cho biết, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao diễn biến phức tạp, các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi với việc giả mạo bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo, hình ảnh và giọng nói giả đang gia tăng, phụ nữ và trẻ em gái dễ trở thành đối tượng bị tác động, xâm hại. Đánh giá về vấn đề này, bà nhấn mạnh, Mạng lưới "Đại sứ Chuyển đổi số" không chỉ là lực lượng hướng dẫn sử dụng ứng dụng, mà phải là lực lượng nòng cốt lan tỏa kiến thức an toàn mạng và văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng. Phương châm cốt lõi xuyên suốt quá trình xây dựng mạng lưới phải đảm bảo: "Lấy phụ nữ làm trung tâm, lấy nhu cầu thực tiễn làm cơ sở, lấy an toàn làm nền tảng và lấy hiệu quả, khả năng lan tỏa làm thước đo".

Thượng tá Phan Thanh Huyền, Chủ tịch Phụ nữ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng cộng nghệ cao, Bộ Công an

Về công tác lựa chọn Đại sứ, bà Phan Thanh Huyền kiến nghị không nên quá chú trọng vào trình độ công nghệ hoặc bằng cấp chuyên môn, mà cần đề cao khả năng truyền đạt, hướng dẫn thực hành và phẩm chất đạo đức. Đặc biệt, cần đưa "kiến thức, kỹ năng an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trở thành một nhóm tiêu chí bắt buộc"; yêu cầu Đại sứ có khả năng nhận diện lừa đảo trực tuyến, tin giả hay nội dung độc hại. Quá trình hoạt động của Đại sứ phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo mật, tuyệt đối "không tự ý thu thập, lưu trữ, công khai hoặc chia sẻ thông tin, hình ảnh, nội dung trao đổi của người cần hỗ trợ khi chưa có căn cứ pháp lý hoặc sự đồng ý phù hợp". Đồng thời, các hoạt động cần hướng tới tính bao trùm, ưu tiên phụ nữ vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số, yếu thế và gắn chặt với những nhu cầu thiết thực như học tập, việc làm, khởi nghiệp và dịch vụ công trực tuyến.

Để tối ưu hóa hiệu quả thực tiễn, bà cũng đưa ra 5 kiến nghị trọng tâm: đưa nội dung an ninh mạng vào chương trình đào tạo; xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng; thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên với lực lượng Công an; xây dựng quy trình chuyển thông tin đối với các vụ việc lừa đảo, giả mạo bằng AI và đánh giá mạng lưới dựa trên mức độ nâng cao kỹ năng tự bảo vệ của phụ nữ thay vì chỉ đếm số lượng hoạt động bề nổi. Đặc biệt, Đại sứ chỉ thực hiện vai trò truyền thông, hỗ trợ ban đầu và kết nối, "không tự điều tra, xác minh, kết luận hoặc xử lý các vụ việc vượt thẩm quyền" thay chức năng của Công an. Tổng thể cơ chế hoạt động của mạng lưới được kiến nghị xây dựng theo định hướng xuyên suốt: "Trung ương định hướng, địa phương tổ chức, cơ sở triển khai, chuyên gia hỗ trợ và cộng đồng thụ hưởng".